Sport Kultura Društvo Obrazovanje Privreda Poljoprivreda Sela
• Jevrejski dečak u međuratnom Somboru i Zagrebu

Semper idem (na latinskom: Uvek isto) u originalu čini niz kraćih zapisa-sećanja, koje autor Đorđe Lebović (Sombor, 1928 - Beograd, 2004) za života nije pretočio u celovitu naraciju.

Foto 27567Trudom i samopregorom književnikove porodice dobili smo delo romaneskne strukture i bogatog, slojevitog sadržaja. Ova autobiografska proza se može čitati i razumeti kao literarna inačica istoriografskog klasika Decades of Crisis (Dekade krize) mađarsko-američkog istoričara Ivana Berenda (Ivan Berend). Autorovo kazivanje ublažava oskudicu u saznanjima o međuratnom periodu grada Sombora na više dragocenih načina; možda je ipak najvažnije svedočanstvo o svakodnevnici jevrejske zajednice, koja je brojala više od 1.100 žitelja. Deo tog jevrejskog mikrokosmosa Ravangrada su, pre svega, mama Tereza, deda Adolf, baka Helena, tetka Paulina, tragični ujak Rudolf, zamenska baka Laura, dedina kuća sa velikim vrtom na Apatinskom putu. Takav porodični ambijent, u kombinaciji sa brojnom židovskom zajednicom, bio je logično obogaćen trojezičnošću (srpski/hrvatski, mađarski, nemački/švapski), koja danas gotovo da ne postoji. Okolnosti odrastanja uz jednog roditelja (prvo sa majkom u Zagrebu, a potom u očevoj drugoj porodici u Somboru), nesumnjivo su predstavljale neiskazanu muku našega junaka; zbog toga, samoća je postala prirodno stanje njegovog duha. Upravo ovde otkrivamo paralele sa opusom Danila Kiša i knjigom Rani jadi. Takođe, vredi se podsetiti na značaj jevrejskog literarnog trolista Vojvodine (Lebović – Kiš – Tišma), koji zaslužuje trajnu pažnju čitalaca i istoričara književnosti. 
Knjiga veoma verodostojno svedoči o vezama Sombora i Zagreba, koje danas deluju kao fragmenti apokrifa. I u ovom slučaju, dokazuje se nadmoć zaborava u odnosu na iskustvo i sećanje pojedinca. Vredi izdvojiti književnu minijaturu, grupni portret purgerskog Zagreba, okupljenog oko trpezarijskog stola u pansionu majke glavnog junaka, gospodje Tereze: profesor maternjeg jezika, trgovac ala groso, advokat-krivičar, glumac, lekar, studenti iz boljih kuća, diplomata iz Budimpešte, profesor hirurgije Grinvald iz Beča, pukovnik kraljevske jugoslovenske vojske, živopisna gospodja Velinka... Ostvarenje dečakovih čestih vizija o nadolazećem Zlu koje se nadvija nad njegovom familijom je jezivo, ritualno ubistvo tetke Pauline u njenom zagrebačkom stanu na Jelačić placu u aprilu 1941. godine od strane ustaških koljača. To je jedno od najpotresnijih literarnih svedočanstava o stradalništvu naših Jevreja; kao filmski pandan, nameću se scene bestijalnog masakra u autobusu iz Zafranovićeve Okupacije u 26 slika. Životna staza je našega junaka u dobu od šesnaest godina odvela u Pakao Aušvica. Iz njega se čudesno izbavio sredinom 1945. godine, a po povratku u rodni grad spoznaje da je u Holokaustu izgubio četrdeset rođaka: majku, oca, dedu, tetke, ujaka...
Prija, ali i ohrabruje saznanje da se u somborskoj Gradskoj biblioteci stvorila lista čekanja na „Semper idem”, iako među čitalaštvom kruži čak 12 primeraka. Dirljivo i sasvim iskreno deluju i pohvale sa dušom Zeničanke Hane Kazazović na blogu Cyber Bosanka. Sasvim u skladu sa ličnim i porodičnim tragičnim iskustvom, Đorđe Lebović se iskazao tokom devedesetih godina kao protagonista antiratnog okupljanja mislećih i moralnih ličnosti unutar Beogradskog kruga, Druge Srbije i lista „Republika”. Prema rečima Dragana Klaića, teatrologa iz Novog Sada „...posle još jednog raspada Jugoslavije u nacionalističkom besnilu i nasilju i kratkog boravka u Izraelu, on je svoj stvarni Heimat pronašao u sećanjima na sopstveno detinjstvo”.
Izvor: Gojko Mišković - Ha-Kol, glasilo Jevrejske zajednice Hrvatske | savamajstor @ Uto, 27.02.2018. 03:31
aušvic beogradski krug dragan klaić druga srbija đorđe lebović glasilo jevrejske zajednice hrvatske gradska biblioteka karlo bijelicki ha-kol jevrejska zajednica kultura list republika sombor zagreb