Život

Žarkovac je udaljen od grada deset i jedanaest kilometara, u jugoistočnom pravcu. Do salaša se dolazi putem Sombor - Lugovo - Stapar, ali se na osmom kilometru skreće levo, uz prethodni prelazak nekadašnje pruge Sombor - Novi Sad. Za Žarkovac se vezuje nekoliko sličnih naziva, pa i različitih, tako da je sve njih teško dovesti u direktnu vezu sa današnjim salašima. Ti nazivi su Šurkovac, Zapadna Gradina, Žarkovo, Kozarkovo i pitanje je da li se Žarkovac uvek nalazio na istom lokalitetu. Uz sam Veliki bački kanal, severozapadno od Žarkovca, udaljeno oko kilometar i nešto, nalazi se uzvišenje nazvano Klisa. Ono pripada Žarkovcu. Njena nadmorska visina je 93 metra. Ovde su posle drugog svetskog rata vršena arheološka iskopavanja i pronađeno je mnogo grobova. Po načinu sahrane, i činjenice da su pokojnici bili u drvenim sanducima, zaključuje se da je Klisa pre 700 do 800 godina bilo hrišćansko naselje, pa čak da se na Klisi nalazila i hrišćanska parohija. Da li je u davnini ovde bilo dva zasebna naselja ne zna se. Jedno kao Klisa, a drugo kao Šurkovac, odnosno Žarkovac, odnosno Zapadna Gradina. Žarkovac nema verski objekat, ali postoji zvono oko koga se vernici okupljaju na Ivandan.

Kroz vekove

  • 1554. - Klisa ima sedam domaćinstava.
  • 1650. - Zabeleženo je da Zapadna Gradina plaća kaločkoj nadbiskupiji godišnje deset forinti.

Zanimljivo

Zapadna Gradina je prethodno ime naselja koje će se kasnije nazvati Žarkovac. Gradina je bila jedinstveno naselje, ali se od davnina govorilo i pisalo o dve, Istočnoj i Zapadnoj Gradini. Ovo jedinstveno geografsko područje pretrpelo je između 1792. i 1802. godine promene utoliko što je prokopan Veliki bački kanal, koji je fizički podelio jednu od druge Gradine. Moguće je da su preci nekih današnjih stanovnika Žarkovca živeli u Žarkovu (naselje između današnjeg Stapara i Doroslova) i da je porodica Žarkovački, koja je među prvima evidentirana u Žarkovcu, baš po ovom lokalitetu dobila prezime.
  • 1698. - Šulkovac, jedan od naziva Žarkovca, je pusto naselje.
  • 1720. - Žarkovac je somborska pustara. Ovo je ujedno i prvo pominjanje današnjeg naziva naselja. Iste godine za vojne zasluge somborski vojnici su dobili pustaru Žarkovac.
  • 1748. - Prilikom popisa stanovništva na salašima u okolini Sombora, u Zapadnoj Gradini su živeli: Žarkovački, Iđuški, Kanurić, Karanović, Makarić, Morokvašić, Stevančev i Utvić.
  • 1749. - U povelji Marije Terezije nema pominjanja puste Žarkovac, ali se navodi Zapadna Gradina.
  • 1769. - Na katastarskoj mapi, pozicija današnjeg Žarkovca, naznačeno je naselje Žarnatovica, što može biti okarakterisano kao greška austrijskih stručnjaka.
  • 1825. - Na katastarskoj mapi, pisanoj latinskim jezikom, navodi se da Zapadna Gradina, kao pustara, ima 3.898 jutara zemlje, od čega je 132 jutra zahvaćeno Velikim bačkim kanalom. Površina tadašnjeg opštinskog pašnjaka je 213 jutara, a neobrađeno je 41 jutro. Gotovo hiljadu jutara bilo je stalno pod vodom.
  • 1847. - Pisani podatak o imenu naselja Žarkovac.
  • 1853. - Otvorena je škola u Žarkovcu, uz onu na Bukovcu, jedina u to doba. Upisano je 80 đaka.

Zanimljivo

Samo jedan od prvih učenika škole, Jovan Blagojević, nastavio je dalje obrazovanje. Postao je profesor i direktor Više devojačke škole u Somboru. On je osnovao i 40 godina uređivao list “Golub”, koji je bio namenjen učenicima i tadašnjoj mladeži. List je izlazio u Somboru.
  • 1866. - Žarkovac je salaš (selište) sa 130 kuća i izuzetno plodnim zemljištem, poput onog u Gradini i Čičovima.
  • 1871. - Evidentirano je da na Velikom bačkom kanalu postoji Popina ćuprija, koja spaja Žarkovac i Gradinu.
  • 1880. - Pokrenuta inicijativa da se u školskom dvorištu podigne krst. Ova ideja realizovana je tek tri godine kasnije. Priča se da je prilikom osvećivanja popijeno 100 litara crnog vina. Krst se srušio 1896. godine, ali je sve do udara groma 1901. godine, kako tako stajao na svom mestu. Tek 1907. godine napravljen je novi.
  • 1906. - Na salašu je uspostavljena železnička stanica, a četiri godine kasnije izgrađeno skladište za vatrogasnu opremu. Dobrovoljno vatrogasno društvo ustanovljeno je 1963. godine.
  • 1922. - Učitelj Boža Popić osnovao je knjižnicu i čitaonicu “Radičević”.
  • 1923. - Osnovana je vodna zadruga sa ciljem zaštite zemlje od plavljenja. Iste godine izdvojena su sredstva za izgradnju salaškog doma, koji nije sagrađen ni posle drugog svetskog rata, iako su nikli temelji.
  • oktobar 1944. - Nekoliko dana pre oslobođenja, borci Somborskog partizanskog odreda digli su u vazduh, kod žarkovačke železničke stanice, lokomotivu sa tri vagona.
  • 1952. - Zemljoradnička zadruga “Sombor” je izgradila sistem za navodnjavanje 620 hektara, društvene i privatne zemlje, kao i žitni magazin.
  • 1958. - Žarkovac je dobio struju.
  • 1961. - Ovde je živelo 528 stanovnika.

Moderno doba

Žarkovac pripada gradskoj Mesnoj zajednici “Selenča”. U 2012. godini ima školu, odnosno izdvojeno odeljenje OŠ “Avram Mrazović”. Nastavu pohađa osam učenika. Od sedam ulica tri nisu asfaltirane. Naselje ima sopstveni vodovod, koji bi u budućnosti trebalo da bude priključen na gradsku mrežu. U naselju postoje telefoni, kao i gasovod. Potrebna je hitna rekonstrukcija javne rasvete. U Žarkovcu je u okviru škole obezbeđena prostorija za aktivnosti mladih, a kao i u slučaju susednog Lugova ima dosta mlađe populacije, koja se odlučuje na rekonstrukciju salaša. U Žarkovcu je u zadnje vreme naseljen i značajniji broj romskih porodica. Neophodno je rešiti efikasniji gradski prevoz do naselja, u kom danas živi 330 stanovnika u 100 domaćinstava. U Žarkovcu od verskih objekata postoji krst.

Mapa

„Somborski salaši na internetu - istorija i sadašnjost” je projekat NVO „SO open”, realizovan u saradnji sa Sekretarijatom za kulturu i informacije AP Vojvodine.